حقوق انسانی ما

فرزاد کمانگر در آستانه آزادی

شاهد علوی‌: تحولی شگرف در پرونده فرزاد کمانگر ایجاد شده است که آزادی او را در روزهای آینده کاملاً محتمل می‌سازد. بنا بر اظهارات آقای خلیل بهرامیان وکیل ایشان٬ وکیل فاسدی در پرونده اعمال نفوذ کرده و کوشیده فرزاد کمانگر را به جای متهم دیگری در همان پرونده قرار دهد. او هرچند موفق شده فرزاد را گناهکار معرفی کند، اما موفق به نجات جان متهم اصلی نشده و نتوانسته او را از اعدام برهاند. این وکیل فاسد بابت این‌که بی‌گناهی را در پرونده‌ای که حکم اعدام برای متهم اصلی آن صادر شده است به جای متهم اصلی بنشاند٬ ۵۰ میلیون تومان دریافت کرده است.

حماس یا اسراییل، کدام یک مسئول است؟

مریم محمدی: در حالی که دولت آمریکا در ساعات اولیه‌‌ی آغاز جنگ، حماس را مسئول این رویداد اعلام کرد، شورای امنیت سازمان ملل، روز یکشنبه، خواهان آتش‌‌بس فوری در نوار غزه شد و دبیر کل سازمان ملل‌‌، حملات اسراییل را محکوم کرد. در کشورهای عربی اسلامی و منطقه، گذشته از موضع‌‌گیری تند آیت‌‌الله خامنه‌‌ای در تهران، دولت مصر سفیر اسراییل در قاهره را به وزارت خارجه احضار کرد. در همین رابطه، با سه تن از کارشناسان و محققان ایرانی، دکتر مرتضی محیط، دکتر محمد برقعی، و دکتر عبد‌الفتاح سلطانی گفت و گو کرده‌ام.

دادخواهی قتل عام در رواندا

منیره برادران: هفته‌ی گذشته دادگاه کیفری بین‌المللی آروشا، واقع در تانزانیا، تئونسته باگاسورا، رییس سابق حکومت نظامی رواندا را مقصر شناخته و به حبس ابد محکوم کرد. در مقابل ادعای دادستان، که قتل عام در رواندا را طرحی کاملاً سازمان‌یافته ارزیابی می‌کرد، وکلای متهمین می‌خواستند اثبات کنند کشتاری که بین آوریل و جولای ۱۹۹۴ صورت گرفت، به طور خود به خودی شعله‌ور شد و توتسی هم در برانگیختن آن بی‌تقصیر نبود. این قتل عام بزرگ‌ترین کشتار قومی قرن بیستم بعد از هولوکاست است. فرانسه، به طور غیرمستقیم در قتل عام توتسی مسوول شناخته می‌شود.

«این دفتر را پلمب کردند، دفاتر دیگر که هست»

مریم محمدی: کانون مدافعان حقوق بشر در ایران به مناسبت شصتمین سالگرد تصویب اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر، جایزه‌ی ویژه‌ی خود را به تقی رحمانی، فعال و مبارز حقوق بشر و نیز به عنوان قربانی حقوق بشر در ایران اختصاص داده است. به این مناسبت، با اعلان قبلی مراسمی را در دفتر این کانون در تهران تدارک دیده بود. اما این مراسم برگزار نشد و این دفتر، توسط نیروهای انتظامی پلمب شد. در همین رابطه، با تقی رحمانی، برنده‌ی جایزه‌ی مدافعان حقوق بشر، شیرین عبادی، رییس کانون مدافعان حقوق بشر در ایران و آقای عیسی سحرخیز گفت و گو کرده‌ام.

«این‌بار من با مرتضوی موافق هستم»

محمدرضا اسکندری: سال‌ها‌ست که‌ مافیای پرنوگرافی ایرانی به تبلیغ سکس با کودکان و جوانان و سکس خانوادگی در ایران‌ دست زده، ولی تازه آقای دادستان تهران، سعید مرتضوی ‌بیدار شده است و در این رابطه به خبرگزاری فارس گفت که برای برخورد با فعالیت سایت‌های «الحادی و غیر‌اخلاقی» مجموعه‌ای در دادستانی تشکیل شده است که این سایت‌ها را ردیابی و با آن‌ها برخورد قانونی می‌کنند. وی گفته است: «برخورد با سایت‌های ضد دین و سایت‌های غیر‌اخلاقی در اولویت قرار دارد و قاطعانه با این سایت‌ها برخورد می‌کنیم.»

قصه‌ی پرغصه‌ی قتل‌های زنجیره‌ای

نهم آذر‌ماه، برابر با ۲۹ نوامبر در پاریس به مناسب دهمین سالگرد قتل‌های زنجیره‌ای و یادبود قربانیان دگراندیش مراسمی در مرکز فرهنگی فیاب در پاریس برگزار شد. در این گردهمایی، عبدالکریم لاهیجی، رییس جامعه دفاع از حقوق بشر در ایران، شیرین عبادی و فرزندان برخی جان‌‌باختگان قتل‌های زنجیره‌ای و جمعی از ایرانیان حضور داشتند. خانم عبادی، وکیل خانواده فروهرها در این مراسم به یادآوری آن روزها پرداخت که متن سخنرانی ایشان را در زمانه می‌خوانید.

کابوس سه‌شنبه‌‌های فاطمه سررسید

مریم محمدی: در حالی ‌که تا دیشب امیدی به نجات فاطمه حقیقت‌پژوه باقی مانده بود، صبح امروز در کمال ناباوری اعدام شد. گفت و گوی من دیشب و ساعتی پیش از اعدام فاطمه انجام شد. خواندن صحبت‌های‌ زهرا، دختر فاطمه اگرچه تأثرانگیز است اما می‌تواند بخشی از ابعاد این اتفاق ناگوار را نشان دهد. زهرا می‌گوید: «حدود دو ماه است که شاید هفته‌ای دو بار با او حرف زده باشیم. مادرم دارد در این سال‌ها آنجا زجر می‌کشد. یعنی کافی نیست؟ واقعاً باید خون را با خون شست؟»

پرستو فروهر: این حصارها پدید می‌آید که ما فراموش کنیم

مریم محمدی: ۱۰ سال از فاجعه‌ی قتل‌های زنجیره‌ای، توسط بنیادگرایان می‌گذرد. یکی از فجیع‌ترین این قتل‌ها شاید قتل پروانه و داریوش فروهر از رهبران حزب ملت ایران بود که آزادی‌خواهان جهان را تکان داد. درباره‌ی برگزاری مراسم، پرستو فروهر می‌گوید: «مراسمی برگزار نشده است. از صبح دو طرف کوچه را نرده زدند و نیروهای انتظامی و اطلاعاتی ایستاده‌اند و تمام این کوچه‌های اطراف را هم مامور گذاشته‌اند. در هر صورت هیچ‌کس حتا به اقوام اجازه نداده‌اند که به اینجا بیایند».

حقوق زنان و توسعه

مریم محمدی: روزهای چهاردهم تا هفدهم نوامبر، برابر با ۲۴ تا ۲۷ آبان ماه، فعالان جنبش زنان از سراسر جهان در شهر «کیپ تاون» در آفریقای جنوبی گرد هم آمدند تا یازدهمین کنفرانس جهانی زنان «آوید» را با موضوع حقوق زنان و توسعه، برگزار کنند. نرگس محمدی، از فعالان حقوق زنان و شرکت‌کنندگان این سمینار پیرامون مضمون و محتوی آن می‌گوید: «فعالان حقوق زنان از سراسر جهان هر سه ‌سال یک‏بار برای تعیین استراتژی دور هم جمع می‏شوند. البته اهداف دیگری هم مد نظر است. در سمینار امسال ۲۲۰۰ نفر از فعالین زنان حضور داشتند.»

«دورنمای حقوق بشر در ایران مثبت است»

مریم محمدی: روز دوشنبه، کانون مدافعان حقوق بشر در ایران گزارشی در مورد وضعیت حقوق بشر در تابستان امسال منتشر کرد. دکتر عبدالکریم ‌لاهیجی، نایب‌رییس فدراسیون‌های جهانی حقوق بشر در گفت و گو با زمانه در این باره می‌گوید: «‌نکته‌ی مثبت گزارش این است که با وجود فشاری که دوستان ما در ایران تحمل می‌کنند‌، این جرأت و شهامت را پیدا می‌کنند که چنین گزارشی تفصیلی از وضعیت حقوق بشر منتشر کنند.»

کمیته‌ای برای اطلاع‌رسانی میزان سلامت انتخابات

مریم محمدی: در آستانه‌ی آخرین انتخابات مجلس شورای اسلامی در ایران، توسط تعدادی از فعالان مدنی، سیاسی، اجتماعی و حقوق‌دانان ایرانی، نهادی به نام «کمیته‌ی دفاع از انتخابات آزاد، سالم و عادلانه» تشکیل شد. اینک، باز این کمیته به استقبال انتخابات ریاست جمهوری دوره‌ی دهم رفته و بیانیه‌ای در این مورد صادر کرده است. به مناسبت انتشار این بیانیه، با دو تن از اعضای این کمیته، مرضیه مرتاضی لنگرودی فعال ملی - مذهبی، و دکتر عبدالفتاح سلطانی وکیل دعاوی صحبت کرده‌ام.

حقوق بشر در تابستانی که گذشت

کانون مدافعان حقوق بشر: خلاف قرن‌های متمادی پیشین‌، حقوق بشر اکنون به‌مثابه موضوعی در صلاحیت داخلی دولت‌ها دانسته نمی‌شود و باور به صلاحیت انحصاری و مطلق دولت‌ها بر اتباعشان بدون توجه به کارکرد اساسی آن‌ها در حفظ و دفاع از کرامت انسانی اعضای جامعه به سختی به چالش کشیده شده است. کانون مدافعان حقوق بشر بر اساس چنین نگرشی به انتشار گزارش وضعیت رعایت حقوق بشر در ایران در تابستان ۱۳۸۷ می‌پردازد.

ماده شش: حق

محمد میرزاخانی: می‌شود برای فهم بهتر ماده ششم، روی تک‌تک واژه‌ها و عبارت‌ها تأمل و درنگ کرد: «هرکس»، «حق دارد»، «همه‌جا»، «به‌عنوان شخص»، «در برابر قانون»، «به رسمیت شناخته شود». در این جمله شش مرکز ثقل وجود دارد که فرو کاستن آن‌ها به یکی باعث کژخوانی و کژفهمی‌هایی می‌شود که امروزه شاهد آن هستیم.

«ما مجبور بودیم از خودمان دفاع کنیم»

منیره برادران: در گفت و گو با وابستگان زندانیان سیاسی اعدام شده در تابستان ١٣٦٧، بهاره، دختر عباسعلی منشی‌رودسری، دانشجو اخراجی رشته پزشکی که در شهریور همان سال اعدام شد، صحبت کردم. او می‌گوید: «یک‌بار ناظم مدرسه‌ی ما آمد و گفت که می‌دانم که تو شرمنده می‌شوی بگویی پدر‌ت برای چه فوت شده است. اشکالی ندارد و نمی‌خواهد بگویی. گفتم: من شرمسار نمی‌شوم. بعضی از آدم‌ها مثل شما در این مورد نمی‌فهمند و شعورشان نمی‌رسد.»

ماده پنجم: ممنوعیت شکنجه

محمد میرزاخانی: ماده‌ی پنجم اعلامیه جهانی حقوق بشر می‌گوید: «هیچ کس را نباید تحت شکنجه یا رفتار یا کیفر ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز قرار داد» طبق اصل سی‌ و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی نیز «هر گونه شکنجه برای گرفتن اقرار و یا کسب اطلاع ممنوع است.» اما کیست که نداند هیچ یک از این دسته اصول قانون اساسی به درستی رعایت نمی‌شوند؟

استمداد خانواده دکتر زهرا بنی‌یعقوب از مردم ایران

خانواده دکتر زهرا بنی‌یعقوب پس از گذشت یک‌سال از مرگ مشکوک فرزندشان در بازداشتگاه امر به معروف و نهی از منکر همدان، با نوشتن نامه‌ای خطاب به مردم ایران، به‌ویژه فعالان حقوق بشر‌، روند پیگیری‌های خود را شرح داده‌اند و دست یاری به سوی آن‌ها دراز کرده‌اند. خانواده دکتر زهرا در نامه خود نوشته‌اند‌: «متاسفانه تاکنون پرونده مرگ فرزندمان به نقطه روشنی نرسیده است و متهمان هم‌چنان آزاد هستند و مجازاتی برای آن‌ها در نظر گرفته نشده است و هیچ‌کس پاسخ مشخصی به ما نمی‌دهد».

ولی تو مجبوری بغضت را بخوری

منیره برادران: خانواده‌های زندانیان سیاسی اعدام شده در تابستان ١٣۶۷ هنوز هم از محل دفن آن‌ها بی‌اطلاع هستند؛ در این باره با «بانو صابری» همسر یکی از جان‌باختگان صحبت کردم. او می‌گوید: «به خاوران می‌رفتم و خانواده‌ها را می‌دیدم؛ ولی تو مجبوری بغضت را بخوری. دو بچه داری که چشم‌شان به تو است. به‌خصوص دختری که به خاطر شنیدن خبر اعدام پدرش فلج شده بود. باید این بغض را فرو بخوری که این بچه متوجه نشود و همیشه باید لبت پرخنده باشد برای این‌که روی بچه‌هایت تاثیر منفی نداشته باشد.»

ماده چهارم: ممنوعیت بردگی

محمد میرزاخانی: با دقت در گفته‌ها و نوشته‌های عالمان و فقیهان اسلامی آشکارا درمی‌یابیم هنوز در هزاره‌ی سوم هستند کسانی که از حکم «برده و برده‌داری» به اسم اسلام و قرآن دفاع کنند و در تأیید آن آیه و حدیث و حجت بیاورند. از چند منظر می‌توان به برده و برده‌داری نگریست: تاریخ برده‌داری در جهان و از جمله در دنیای اسلام و ایران. نظریات و ادله‌ی موافق یا مخالف برده‌داری در دنیای اسلام. برده‌داری به معنای مدرن و امروزی آن که مصداق‌هایش غالباً با موارد سنتی متفاوت است.

«گفتند، بیا با هم کنار می‌آییم»

مریم محمدی: روز سه‌شنبه جمعی از فعالان «کانون زنان»، «جنبش مادران صلح» و «مادران کمپین»، دانشجویان دانشکده‏های پزشکی، دندان‏پزشکی و داروسازی با همراه داشتن طوماری که به امضای ۱۰۰۰ دانشجوی دانشکده‏های پزشکی رسیده بود، به دفتر رییس قوه‏ی قضاییه، مراجعه کردند. آنان خواستار پی‏گیری پرونده‏ی این مرگ مشکوک و مجازات عاملان آن بودند. در‌باره‏ی این دیدار با دو تن از خانم‏هایی که در این دیدار شرکت داشته‏اند و هم‏چنین پدر دکتر زهرا بنی‏یعقوب، گفت و گو کرده‏ام.

ماده سوم: حق حیات، آزادی و امنیت شخصی

محمد میرزاخانی: ماده‌ی سوم اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر از مواد بدیهی و در عین حال کلیدی آن است. به نظر نمی‌رسد که هیچ شخص حقیقی یا حقوقی‌ای به صراحت با آن مخالفت کند و بخواهد قولی خلاف آن بگوید. اما دقت در مصداق‌های این ماده موجب روشن‌تر شدن وضعیت آن در جمهوری اسلامی خواهد شد. در آغاز می‌بینیم که با قید «هر کس» این ماده چنان شمولی یافته که دیگر نیازی به توضیح بیشتر ندارد. ایجاز تمام برای نشان دادن وسعت این قول و مصداق‌های آن.